1.1. Ostateczne wyjaśnienia – Zrozumieć zrozumienie

Źródło: „Ostateczne wyjaśnienie wszechświata” – Michał Heller

 

1. Rozumienie, Opis, Wyjaśnienie.
Drzemie w nas potężny potencjał nie do końca zrozumiały, instynkt zrozumienia. Jednak co to znaczy rozumieć?
W okresie pozytywizmu propagowano twierdzenie, że zadaniem nauki nie jest tłumaczenie, ale opis.
W okresie budowania filozofii nauki w metodologii pytaniem było nie, czy nauka wyjaśnia, lecz co to znaczy, że wyjaśnia.
Wyjaśnienie to coś więcej niż opis, to zbiór logicznie powiązanych zdań.

2. Rola matematyki w wyjaśnieniu świata.
Każda teoria fizyczna nie tylko opisuje, lecz także wyjaśnia. Osnowę każdej teorii fizycznej stanowi jakaś struktura matematyczna, odpowiednio zinterpretowana. I jest niczym innym jak tylko siecią logicznych wynikań, odpowiednio zakodowanych w symbolach. Interpretacji, czyli odniesienia do świata, nie dokonuje się wprost, lecz przez wyliczenie empirycznych przewidywań teorii i porównanie ich z wynikami rzeczywiście przeprowadzonych doświadczeń. Umieszczamy świat wewnątrz siatki wynikań, stanowiących strukturę teorii. Logika działania aparatu pomiarowego jest w gruncie rzeczy częścią logiki matematycznej struktury.

3. Geneza wyjaśnienia
Pomiędzy opisem a tłumaczeniem zachodzi różnica podoba do tej jaka występuje między twierdzenia, a dowodami. W dowodzeniu zawsze na starcie muszą występować aksjomaty jako podstawy dowodzenia. Podobnie w wyjaśnianiu musimy się na czymś oprzeć.

4. Podstawowy aksjomat
Co to znaczy „ostateczne wyjaśnienie”? Musi się na czymś opierać, bez tego byłoby sprzecznością. Wszystko wskazuje na to, że nie jest to dla nas dostępne.

5. Nasza „oczywistość”
Oczywistość, jako coś, co wyjaśnia się samo przez się, już dawno skompromitowała się w historii nauki. Nasz zmysł oczywistości wytworzył się w kontakcie z otaczającym środowiskiem i nieodmiennie zawodzi.

6. Samowyjaśniające założenie
Pozostaje jeszcze jedna możliwość: „wyjaśnienie kołowe” – zamknięty łańcuch wynikań: obecny wniosek, który staje się racją dla przesłanek,  których wynika. Jednak należy stworzyć logiczny model, wykazujący niesprzeczność takiego podejścia.

7. Nasza motywacja
Wszystkie powyższe zastrzeżenia nie przeszkadzają temu, że również w horyzoncie ambitnego przedsięwzięcia ludzkości, którym nazywamy nauką, drzemie olbrzymia wiara, że wszystko ma swoją rację. Siłą napędową nauki jest dążenie do tego horyzontu.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: